Brak produktów w koszyku.
Inwestowanie w kruszce wymaga pewności co do jakości nabywanych walorów. Wielu z Państwa stawia sobie wprost pytanie, czy magnes przyciąga złoto, poszukując szybkiej metody weryfikacji domowych aktywów. Test magnesowy to jedna z najpopularniejszych metod wstępnej oceny monet i sztabek lokacyjnych. W tym artykule wyjaśnimy, co o tym zagadnieniu mówi fizyka i jakie wnioski mogą Państwo wyciągnąć z prostego badania.
Dlaczego magnes neodymowy nie przyciąga złota? Właściwości fizyczne kruszcu
Z punktu widzenia fizyki czyste złoto należy – podobnie jak srebro i miedź – do grupy materiałów zwanych diamagnetykami. Oznacza to, że nie tylko nie jest przyciągane przez magnes, lecz nawet bardzo słabo go odpycha. Podatność magnetyczna złota wynosi około χ ≈ −3,4 × 10⁻⁵ w jednostkach SI, jednak siła ta jest tak nikła, że pozostaje niewyczuwalna dla pojedynczej monety czy sztabki w dłoni.
Tej naturalnej cechy fizycznej nie da się oszukać prostymi zamiennikami na bazie żelaza czy stali węglowej. Jeśli więc badany przedmiot wyraźnie przyciąga się do magnesu, mają Państwo do czynienia z falsyfikatem o niskiej jakości. Zrozumienie tego faktu to fundament bezpieczeństwa dla każdego początkującego i średniozaawansowanego inwestora – to właśnie diamagnetyczny charakter odróżnia autentyczne kruszce inwestycyjne od popularnych podróbek z tanim rdzeniem.
Jak sprawdzić złoto magnesem? Instrukcja krok po kroku
Aby miarodajnie ocenić autentyczność posiadanej sztabki, będą Państwo potrzebować odpowiedniego narzędzia. Zwykłe magnesy ferrytowe (np. te z lodówki) są zdecydowanie zbyt słabe, aby ujawnić ewentualny rdzeń ze stali. Niezbędny jest magnes neodymowy klasy N42–N52, który charakteryzuje się bardzo dużą siłą oddziaływania i jest standardowym narzędziem powszechnie polecanym przez dilerów bulionowych oraz organizacje kolekcjonerskie na całym świecie.
Sama weryfikacja jest niezwykle prosta i zajmuje zaledwie kilkanaście sekund. Wystarczy stabilnie zbliżyć magnes do badanego waloru i obserwować zachowanie obu przedmiotów. Możliwe scenariusze:
Brak wyczuwalnego przyciągania – pożądany wynik, typowy dla autentycznego złota inwestycyjnego.
Wyraźne i mocne przywieranie – badany walor to z bardzo dużym prawdopodobieństwem podróbka z rdzeniem ze stali lub innego metalu ferromagnetycznego.
Delikatne hamowanie magnesu zsuwającego się po pochyłej powierzchni to pożądany efekt prądów wirowych (prądów Foucaulta), charakterystyczny dla czystych metali o wysokiej przewodności elektrycznej (złoto, srebro, miedź). Zjawisko to wynika z przewodności metalu, nie z jego diamagnetyzmu – zgodnie z prawem Lenza indukowane prądy wirowe wytwarzają pole magnetyczne przeciwstawiające się ruchowi magnesu.
Test sprawdza się najlepiej na klasycznych monetach bulionowych o wysokiej zawartości kruszcu. Popularne na całym świecie monety inwestycyjne – Krugerrand, Maple Leaf, Filharmonik, Britannia, American Eagle – w domowych warunkach nie powinny w ogóle reagować na zbliżany magnes.
Złota biżuteria i domieszki innych metali – dlaczego wyniki bywają mylące?
W przypadku codziennych wyrobów jubilerskich sprawa weryfikacji prezentuje się zupełnie inaczej. Czyste złoto jest z natury bardzo miękkie i plastyczne, co narażałoby pierścionki na szybkie odkształcenia. Z tego powodu w jubilerstwie złoto łączy się z innymi metalami w celu zwiększenia trwałości użytkowej. Powstały w ten sposób stop zawiera obok głównego kruszcu mniejsze lub większe domieszki innych metali.
W Polsce, zgodnie z ustawą z 1 kwietnia 2011 r. – Prawo probiercze (Dz.U. 2011 nr 92, poz. 529 z późn. zm.), dopuszczonych jest siedem prób złota: 0,333, 0,375, 0,500, 0,585, 0,750, 0,960 oraz 0,999. W jubilerstwie dominuje próba 585 (14 K), w wyrobach ekskluzywnych spotyka się próbę 750 (18 K), natomiast złoto inwestycyjne to niemal zawsze próba 999 – czyste 24 K, stosowane w sztabkach LBMA i w większości monet bulionowych.
W zależności od tego, jakimi metalami utwardzono dany wyrób biżuteryjny, może on różnie reagować na test magnesem:
Białe złoto powstaje przez stopienie złota z metalami bielącymi: tradycyjnie z niklem, a coraz częściej (zwłaszcza w wyrobach europejskich) z palladem, w związku z unijnymi ograniczeniami uwalniania niklu (REACH, załącznik XVII, pkt 27). Czysty nikiel jest ferromagnetykiem, jednak po stopieniu z dużą ilością złota powstały stop wykazuje już tylko słabe – paramagnetyczne lub bardzo słabo ferromagnetyczne – reakcje na magnes neodymowy. Pierścionek z białego złota niklowego może więc lekko przyciągać się do silnego magnesu, podczas gdy biżuteria z białego złota palladowego nie – pallad jest paramagnetykiem, ale jego reakcja na ręczny magnes neodymowy jest w praktyce nieobserwowalna. Zapięcia łańcuszków i bransoletek kryją niewielkie sprężyny ze stali nierdzewnej, które reagują z magnesem niezależnie od reszty wyrobu i mogą sugerować fałszerstwo całej biżuterii, w istocie dotyczy to wyłącznie samego mechanizmu zapięcia.
Jak sprawdzić autentyczność złota w domu – ograniczenia popularnych metod
Choć obojętność na obecność magnesu to dobry objaw, nie daje stuprocentowej pewności. Doświadczeni fałszerze doskonale zdają sobie sprawę, że czyste złoto nie reaguje na proste sposoby weryfikacji, więc do zaawansowanych falsyfikatów wykorzystują wolfram.
Wolfram (W) ma gęstość 19,25 g/cm³, niemal identyczną jak złoto (19,32 g/cm³). Oznacza to, że falsyfikat z wolframowym rdzeniem o prawidłowych wymiarach przechodzi pomyślnie zarówno test wagi na zwykłej wadze kuchennej, jak i podstawową weryfikację magnesem (wolfram jest słabym paramagnetykiem). Aby uzyskać pewność, należy wykonać serię badań uzupełniających.
W profesjonalnych punktach obrotu kruszcem stosuje się następujące procedury:
Test gęstości metodą Archimedesa na precyzyjnej wadze hydrostatycznej – wykrywa większość pospolitych falsyfikatów, lecz nie wolframowych. Pomiary geometrii za pomocą certyfikowanych przyrządów typu Fisch Tester (Fisch Instruments) lub elektronicznych wag i suwmiarek menniczych – weryfikacja średnicy, grubości i masy monety. Spektrometria rentgenowska XRF – niedestrukcyjne badanie składu chemicznego powierzchni; typowa głębokość analizy wynosi kilka do kilkudziesięciu µm w zależności od zastosowanej linii fluorescencyjnej i gęstości stopu. Gruba warstwa autentycznego złota nałożona na rdzeń wolframowy może w takich warunkach pozostać niewykryta. Indukcyjny pomiar przewodności elektrycznej za pomocą testerów typu Sigma Metalytics PMV (Precious Metal Verifier), które pozwalają zweryfikować materiał w głębi sztabki – to obecnie najskuteczniejsza półprofesjonalna metoda wykrywania rdzeni wolframowych.
Podsumowanie
Odpowiedź na kluczowe pytanie jest jednoznaczna: złoto, jako diamagnetyk, nie jest przyciągane przez magnes neodymowy. Wyraźne odchylenia od tej reguły przy testowaniu sztabek bulionowych powinny stanowić dla Państwa kategoryczny sygnał ostrzegawczy. Należy jednak pamiętać, że dla wyrobów jubilerskich – zwłaszcza białego złota z domieszką niklu lub biżuterii z zapięciami stalowymi – wynik testu może być mylący. Nawet jeśli badany walor przejdzie pomyślnie test magnesem, rekomenduje się przeprowadzenie przynajmniej jednego dodatkowego badania – sprawdzenia wagi i wymiarów lub pomiaru przewodności PMV – zanim podejmą Państwo decyzję o zakupie lub sprzedaży.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy magnes przyciąga srebro?
Srebro, podobnie jak złoto, jest diamagnetykiem (χ ≈ −2,4 × 10⁻⁵) i nie powinno przywierać do magnesu neodymowego. Co więcej, srebro ma najwyższą przewodność elektryczną spośród wszystkich metali, dzięki czemu efekt hamowania magnesu zsuwającego się po pochyłej powierzchni monety lub sztabki jest na srebrze szczególnie wyraźny – wyraźniejszy nawet niż na złocie. Efekt ten wynika z prądów wirowych indukowanych w przewodzącym metalu, a nie z jego właściwości magnetycznych.
Dlaczego magnes wyhamowuje na powierzchni autentycznej monety?
Gdy magnes neodymowy zsuwa się po pochyłej powierzchni monety lub sztabki, w metalu indukują się tzw. prądy wirowe (prądy Foucaulta). Wytwarzają one własne pole magnetyczne, którego zwrot, zgodnie z prawem Lenza, przeciwdziała ruchowi magnesu, hamując jego zsuwanie. Im czystszy i lepiej przewodzący metal, tym wyraźniejszy efekt; brak hamowania na „złotej” powierzchni może świadczyć o niższej czystości stopu lub o falsyfikacie.
Czy każdy wyrób reagujący na magnes to podróbka?
Nie. Zasada „brak reakcji = autentyczność” sprawdza się przede wszystkim przy produktach inwestycyjnych o najwyższej czystości (próba 999). Przy biżuterii reakcja może wynikać ze stopu z niklem, ze stalowych elementów zapięć lub z innych komponentów konstrukcyjnych. W warunkach jubilerskich autentyczność wyrobu potwierdza się klasycznie kamieniem probierczym i kwasami probierczymi, a coraz częściej – niedestrukcyjnym badaniem spektrometrem XRF.
