Zbiory numizmatyczne to prawdziwe skarby dla kolekcjonera, o które dba on jak o dzieła malarskie wielkich mistrzów – to w końcu efekt wieloletniego zaangażowania, znawstwo, wiedza i zmysł estetyczny, zebrany w formie monet, bitych ze szlachetnych kruszców, głównie zaś ze złota.

Jak każdy metal szlachetny, również złote i srebrne monety wymagają odpowiedniej konserwacji, także w przypadku ich prawidłowego przechowywania. Kwestia, jak wyczyścić monety, interesuje przede wszystkim początkujących kolekcjonerów, chociaż wiedza ta jest przydatna także wszystkim innymi miłośnikom numizmatyki. Inwestując w złoto, niezależnie od jego postaci – monet, sztabek czy biżuterii, warto znać najlepsze i najskuteczniejsze sposoby, jak wyczyścić złoto, dbając jednocześnie o dobry stan zachowania posiadanych przedmiotów.

Czyścić czy pozostawić nienaruszone?

Wśród kolekcjonerów najczęściej można spotkać się z dwoma podstawowymi podejściami do tego zagadnienia. Jedni będą z zamiłowaniem regularnie czyścić swoje zbiory wszystkimi dostępnymi środkami, inni pozostawią swoje kolekcje samym sobie, nawet jeśli oznacza to spore zabrudzenia, nieestetyczną patynę i warstwę brudu, uniemożliwiającą odczytanie znajdujących się na monetach oznaczeń. Zatem jak czyścić złoto i czy trzeba to robić regularnie? Które podejście jest prawidłowe, jeśli chce się zadbać o jak najlepszy stan zachowania starych monet?

W praktyce zarówno jedno, jak i drugie podejście nie jest dobrą metodą konserwacji zabytkowych, złotych monet kolekcjonerskich. Zbyt częste i dokładne polerowanie powierzchni monet może spowodować ich uszkodzenie, zaś pozostawienie ich samym sobie spowoduje, że staną się zupełnie nieczytelne i trudne do oszacowania pod względem wartości, gdy przyjdzie do finalizowania sprzedaży kolekcji złożonej z tak zaniedbanych egzemplarzy. W takim razie jak robić to dobrze?

Kiedy, jak i czym wyczyścić monety?

Za konserwację kolekcji numizmatycznej najlepiej zabierać się dopiero wówczas, kiedy jej stan faktycznie wymaga ingerencji w strukturę. Zbyt duże ilości naniesionego na powierzchnię brudu mogą po latach wpłynąć na czytelność monet, powodując nieodwracalne straty, tym samym pomniejszając wartość całej kolekcji. Założeniem prawidłowo przeprowadzanych prac konserwatorskich jest przywrócenie monetom świetności i poprawienie ich wyglądu. Tylko czym wyczyścić monety i jak to robić, aby uzyskać pożądany efekt, nie niszcząc przy tym delikatnej, złotej powierzchni?

Kolekcjonerzy są zgodni co do jednego punktu: pozbywanie się całego nalotu patyny jest błędem, ponieważ stanowi ona niejako wyznacznik autentyczności i dokumentację wieku przedmiotów. Nalot powstający z czasem to dla wielu pewnego rodzaju urokliwy dodatek, który można nawet nazwać dodatkową ozdobą czy atutem. Co więcej, cienka warstwa patyny, zalegająca na powierzchni monet, stanowi warstwę ochronną dla znajdujących się pod nią oznaczeń. Usunięta całkowicie przyspieszy proces utleniania się złota, przyspieszy tym samym też proces degradacji i korodowanie. Wielu zaskoczy fakt, czym wyczyścić monety, aby pozbyć się jedynie niepotrzebnych naleciałości, nie uszkadzając wartościowej warstwy patyny. Wystarczy do tego zwykła woda z mydłem, sposób, który można zastosować na monetach niezależnie od ich wieku czy stanu zachowania.

Jak czyścić złoto, na którym osadziła się szkodliwa patyna?

Są jednak sytuacje, w których te najbezpieczniejsze metody postępowania nie będą wystarczające. Przed podjęciem jakichkolwiek działań należy ocenić, z jakim rodzajem zabrudzeń ma się do czynienia, aby odpowiednio dopasować później metodę postępowania. W tym celu najlepiej jest monetę włożyć do naczynia i zalać wodą na czas 24 godzin. Jeśli po dobie moczenia na powierzchni monety pojawi się zielony nalot, oznacza to, że cenna kolekcja pokryła się „trądem brązu”, czyli szkodliwą patyną – grynszpanem i należy ją ściągnąć w odpowiedni sposób. Usunięcie go jest ważnym elementem konserwacji, ponieważ w przeciwieństwie do naturalnej patyny czasu, ten rodzaj nalotu powoduje przyspieszenie degradacji struktury monety. Jak wyczyścić złoto, jeśli na jego powierzchni pojawi się grynszpan? Jako najlepsze i najbezpieczniejsze wskazuje się metody chemiczne, wykorzystujące do czyszczenia takie substancje, jak winian, perhydrol czy wersenian oraz metody mechaniczne, czyli usuwanie patyny za pomocą igły albo skalpela. Kolekcjonerzy przestrzegają z kolei przed metodą elektrochemiczną, ponieważ dla delikatnej, złotej struktury monety jest ona zdecydowanie zbyt agresywna, a efekty jej działania są przeciwne do zamierzonych.

Wiedząc już, jak wyczyścić złoto domowym sposobem, trzeba pamiętać o jeszcze jednej, pozornie błahej kwestii, czyli o usunięciu pozostałości zarówno brudu, jak i chemii po zakończeniu oczyszczania. Ostatnim etapem, pozwalającym lepiej zabezpieczyć powierzchnię monet, jest odtłuszczenie ich acetonem i pokrycie ich specjalną substancją, zapobiegającą wtórnej korozji. Chętni mogą jeszcze wykorzystać dodatkowo wosk mikrokrystaliczny, zapewniający większą ochronę podczas przechowywania.

Jak wyczyścić złote monety domowym sposobem?

Kolekcjonerzy złotych monet muszą przede wszystkim pamiętać o tym, że ich metalowa powierzchnia jest stosunkowo delikatna i podatna na zarysowania oraz uszkodzenia. Co do zasady, wszelkie czynności mechaniczne, szczególnie zaś manualne usuwanie patyny skalpelem lub igłą trzeba ograniczać do absolutnego minimum, ponieważ każda taka ingerencja pozostanie nie bez wpływu na wygląd i stan zachowania egzemplarza. Warto też, mając nawet już podstawową wiedzę, jak wyczyścić monety, zapoznać się z literaturą fachową na ten temat lub skonsultować się w tej kwestii z innym fachowcem, który być może wskaże lepsze metody postępowania. Lepiej też czasem odłożyć zaplanowane prace konserwatorskie i najpierw je przedyskutować niż podjąć się samodzielnych działań – te mogą okazać się katastrofalne w skutkach, a ich efekty nie do odwrócenia dla cennych zbiorów. Warto również sceptycznie podchodzić do wszelkich rad, jak wyczyścić złoto domowym sposobem z wykorzystaniem ogólnodostępnych środków spożywczych, np. sody, kwasku cytrynowego czy oliwki, ponieważ nie są to rozwiązania trwałe, a jedynie chwilowe. Szczególnie niebezpieczny może okazać się kwasek cytrynowy, ponieważ ze względu na sporą zawartość miedzi powoduje jedynie matowienie błyszczącej powierzchni monet.